Türk
Devletleri
Teşkilatı
Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkiye'yi ortak siyasi, ekonomik ve kültürel bir çatı altında birleştiren hükûmetlerarası teşkilat. Nahçıvan Anlaşması'yla kurulan yapı, 2021'de bugünkü adını aldı ve merkezini İstanbul'da sürdürüyor.
Teşkilat Nedir?
Kökleri 1992 yılında Ankara'da düzenlenen ilk Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesi'ne uzanan süreç, 2006'da dönemin Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev'in önerisiyle kurumsallaşma yoluna girdi. 3 Ekim 2009'da Nahçıvan'da imzalanan anlaşmayla "Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi" adıyla resmen kuruldu; 12 Kasım 2021'deki İstanbul Zirvesi'nde bugünkü adı olan Türk Devletleri Teşkilatı'nı aldı.
Temel amacı, üye devletler arasında siyasi dayanışmayı, ekonomik bütünleşmeyi ve kültürel bağları derinleştirerek Türk dünyasında ortak refah ve bölgesel istikrara katkı sağlamaktır. Bu doğrultuda "Türk Dünyası 2040 Vizyonu" ve "TDT 2022–2026 Stratejik Yol Haritası" temel belgeleri, üye ülkeler arasında mal, sermaye, hizmet ve insan dolaşımının kolaylaştırılmasını hedefliyor.
Teşkilat, Birleşmiş Milletler Anlaşması'nın amaç ve ilkelerine bağlılığın yanı sıra demokrasi, insan haklarına saygı, hukukun üstünlüğü ve iyi yönetişim ilkelerini de kurucu belgelerinde benimsemiştir.
Üye ve Gözlemci Devletler
Türkiye
2009 · Nahçıvan Anlaşması'nın imzacılarından, sekreterya İstanbul'da.
Azerbaycan
2009 · Nahçıvan Anlaşması'nın imzacı devletlerinden.
Kazakistan
2009 · Kurumsallaşma önerisinin de kaynağı olan kurucu devlet.
Kırgızistan
2009 · Nahçıvan Anlaşması'nın imzacı devletlerinden.
Özbekistan
Ekim 2019'da Bakü'de düzenlenen 7. Zirve'de teşkilata tam üye olarak katıldı.
Macaristan
Eylül 2018'de Cholpon-Ata'daki 6. Zirve'de gözlemci statüsü kazandı.
Türkmenistan
Kasım 2021'de İstanbul'daki 8. Zirve'de gözlemci statüsü kazandı.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
Kasım 2022'de Semerkant'taki 9. Zirve'de gözlemci üye olarak kabul edildi.
Ekonomik İşbirliği Teşkilatı
Kasım 2023'te Astana'daki 10. Zirve'de teşkilat nezdinde gözlemci statüsü kazandı.
Kurumsal Organlar
Devlet Başkanları Konseyi
Teşkilatın en üst düzey karar organı; stratejik yönü belirler, zirvelerde bir araya gelir.
Dışişleri Bakanları Konseyi
Zirve kararlarının uygulanmasını koordine eder, dış politika gündemini şekillendirir.
Aksakallar Konseyi
Danışma niteliğinde bilge kişiler kurulu; deneyim ve öngörüyle sürece katkı sağlar.
Sekreterya
İstanbul merkezli daimi idari organ; günlük işleyişi ve yazışma trafiğini yürütür.
Çalışma Grupları ve Komisyonlar
Ekonomi, kültür ve eğitim gibi alanlarda uzmanlaşmış teknik işbirliği birimleri.
Kronoloji
İlk zirve, Ankara
Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesi ile bugünkü teşkilatın temeli atılır.
Nahçıvan Anlaşması
Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye, 3 Ekim'de Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi'ni kurar.
Macaristan gözlemci oluyor
Cholpon-Ata'daki 6. Zirve'de Macaristan gözlemci statüsü kazanır.
Özbekistan tam üye oluyor
Bakü'deki 7. Zirve'de Özbekistan teşkilatın beşinci tam üyesi olur.
Yeni ad: Türk Devletleri Teşkilatı
İstanbul'daki 8. Zirve'de teşkilat bugünkü adını alır; aynı zirvede Türkmenistan gözlemci statüsü kazanır.
KKTC gözlemci oluyor
Semerkant'taki 9. Zirve'de Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti gözlemci üye olarak kabul edilir.
ECO gözlemci statüsü kazanıyor
Astana'daki 10. Zirve'de Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT), teşkilat nezdinde gözlemci olur.
Temel Belgeler
Nahçıvan Anlaşması
Teşkilatın kurucu belgesi; amaç ve ilkeleri tanımlar.
İstanbul Bildirisi
Kurumsal işleyişe dair ikinci temel referans metin.
Türk Dünyası 2040 Vizyonu
Uzun vadeli hedefleri ortaya koyan stratejik belge.
TDT Stratejik Yol Haritası
2040 Vizyonu'nun uygulanmasına yönelik orta vadeli plan.